سؤال‌های فرعی بخش کیفی

1. 1. بعد برجسته توسعه در سرمقاله های روزنامه های دوره اصلاحات چگونه بوده است؟

1. 1. بعد برجسته توسعه در سرمقاله های روزنامه های دوره اصولگرایی چگونه بوده است؟

1. 1. رویکرد نسبت به توسعه در سرمقاله های روزنامه های دوره اصلاحات چگونه بوده است؟

1. 1. رویکرد نسبت به توسعه در سرمقاله های روزنامه های دوره اصولگرایی چگونه بوده است؟

1. 1. مسئله اصلی مورد بحث در سرمقاله های روزنامه های دوره اصلاحات چگونه بوده است؟

1. 1. مسئله اصلی مورد بحث در سرمقاله های روزنامه های دوره اصولگرایی چگونه بوده است؟

1. 1. سبک نگارش سرمقاله های هر دوره مورد بررسی چگونه بوده است؟

1. 1. نوع نگاه مطلب نسبت به برنامه های توسعه و عملکرد دولت قبل در هر دوره مورد بررسی چگونه بوده است؟

1. 1. نوع نگاه مطلب نسبت به برنامه های توسعه و عملکرد دولت وقت در هر دوره مورد بررسی چگونه بوده است؟

روش پژوهش
مقدمه
همان طور که در فصل اول نیز اشاره شد هدف اصلی این تحقیق «شناخت سیر تحول مفهوم توسعه در مطبوعات دوره اصلاحات و اصولگرایی» است. بر همین اساس پژوهش حاضر بر آن است تا با تحلیل محتوای سرمقاله های روزنامه های دوره اصلاحات و اصولگرایی به سؤال‌های پژوهش که پیش از این به آن اشاره شد، بپردازد.
از آنجا که مسائل اجتماعی دامنه گسترده ای دارند و حل آن‌ها به شناخت ریشه های ظریف و عمیق و ارتباط ظریف‌تر و به ظاهر نامرئی آن‌ها با یکدیگر وابسته است و شناخت این ریشه های ظریف به نوبه خود مستلزم دانستن و تسلط به روش‌های شناخت آن مسائل خاص می‌باشد (رفیع پور،۱۳۸۲: ۱۰۷)؛ به همین منظور، در این فصل ابتدا به طور خلاصه روش تحلیل محتوا و انواع آن را توضیح خواهیم داد. سپس به مباحثی چون جامعه آماری، روش نمونه گیری، نحوه جمع آوری اطلاعات، تعاریف نظری و عملیاتی و دیگر مباحث مربوط به روش این پژوهش خواهیم پرداخت.
روش تحقیق
تحلیل محتوا روشی است که این تحقیق قصد دارد با بهره گرفتن از آن به بررسی موضوع مورد نظر خود بپردازد. این روش به طور بالقوه یکی از مهم‌ترین تکنیک‌های پژوهشی در علوم اجتماعی است که در پی شناخت داده‌ها نه به منزله مجموعه ای از رویدادهای مادی، بل به منزله پدیده های نمادین و بدون ایجاد تغییر در واقعیت اجتماعی است (کریپندورف،۱۳۷۸: ۷).
از تحلیل محتوا تعاریف متعددی شده است، به عنوان مثال «برلسون»^[۳۵] تحلیل محتوا را روشی می‌داند که برای توصیف عینی، کمی و قاعده‌مند محتوای آشکار ارتباطات به کار می‌رود. بر اساس این تعریف ویژگی‌های مهم تحلیل محتوا عبارت اند از عینی و قاعده‌مند بودن و تمرکز بر محتوای آشکار در مقابل محتوای پنهان و معانی تلویحی و خواندن بین سطور (رایف و لیسی، ۱۳۸۱: ۲۴). کریپندورف نیز تحلیل محتوا را تکنیکی پژوهشی معرفی می‌کند که به منظور استنباط تکرارپذیر و معتبر از داده‌ها در مورد متن آن‌ها بکار می‌رود. او هدف این تحلیل را همانند سایر تکنیک‌های پژوهشی فراهم آوردن شناخت، بینشی نو، تصویر واقعیت و راهنمای عمل می‌داند (کریپندروف، ۱۳۷۸: ۲۵).

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

یکی از کامل‌ترین تعاریف تحلیل محتوا، تعریفی است که «مرتون»^[۳۶] از آن ارائه می‌دهد به عقیده وی تحلیل محتوا روشی ست برای جمع آوری اطلاعات در مورد واقعیت‌های اجتماعی که در آن از مشخصه های یک متن ثبت شده (باز) در مورد مشخصه های یک مضمون ثبت نشده نتیجه گیری می‌شود. با این نگاه تحلیل محتوا یک روش جمع آوری اطلاعات در ارتباطات یا علوم اجتماعی ست و مضمون آن باید این عبارت را دارا باشد که در تحلیل محتوا، امکان استنباط مشخصه های خارجی از مشخصه های داخلی وجود دارد. به عبارت دیگر تحلیل محتوا روشی ست که طی آن برای کسب اطلاعات به منظور کشف موضوعات مختلف از طریق تحلیل محتوای یک پیام مفروض به اظهار نظرهایی در خصوص یک وضعیت بیرونی می‌پردازیم. مبتنی بر تعریف مرتون سه شکل تحلیل محتوا قابل تفکیک است :۱- تحلیل محتوای توصیفی ۲- تحلیل محتوای استنباطی ۳- تحلیل محتوای ارتباطی (نقیب السادات: ۱۳۸۴، ۹).
انواع تحلیل محتوا
با تعاریفی که از تحلیل محتوا شد می‌توان به دو رهیافت متفاوت برای تحلیل محتوای رسانه های پی برد، نخستین رهیافت، رهیافت کمی و مقداری ست که معمولاً با تحلیل جنبه های خاص حجم زیادی از متون رسانه ای سروکار دارد. از تحلیل محتوای کمی به میزان زیاد برای تحلیل متن رسانه های پخش (رادیو و تلویزیون) و رسانه های چاپی استفاده می‌شود. دومین رهیافت تحلیل محتوا، کاملاً جنبه تفسیری دارد. در تحلیل محتوای کیفی، متون رسانه ای گزینش شده، بر حسب معانی پنهان و آشکارشان تحلیل می‌شوند. از تحلیل محتوای کیفی در مقایسه با تحلیل محتوای کمی برای بررسی طیف گسترده تری از رسانه‌ها و همچنین در تلفیق با تحلیل‌های دریافت مخاطب و گزارش‌های مردم نگارانه از تولید رسانه ای استفاده می‌شود. به طور کلی تحلیل محتوا به بهترین نحو ممکن به عنوان یک روش پژوهشی، در ترکیب با سایر روش‌های متمرکز بر تولیدکنندگان رسانه ای-که محتوا را تولید می‌کنند- و یا مخاطبین رسانه ای – که متون رسانه ای را در یافت می‌کنند به کار گرفته می‌شود. تعداد اندکی از محققان، رویکردهای تحلیل محتوای کمی و کیفی را با تأثیر مطلوب ترکیب کرده‌اند (دِوِروکس، ۱۳۷۸: ۱۳۲).
به‌طور اساسی تقلیل متن به اعداد در تکنیک‌ کمی، به دلیل از دست دادن اطلاعات ترکیبی و معنا، اغلب مورد انتقاد قرار گرفته است. بنابراین تحلیل محتوای کیفی در جایی که تحلیل کمی به محدودیت‌هایی می‌رسد،‌ نمود می‌یابد (دِوِروکس، ۱۳۷۸: ۱۲۷). بر همین اساس از آنجا که این پژوهش از هر دو نوع تحلیل محتوای کمی و کیفی بهره خواهد جست، به توضیح مختصری از این دو روش خواهیم پرداخت.
تحلیل محتوای کمی
«رایف»^[۳۷] و «لیسی»^[۳۸] تحلیل محتوای کمی^[۳۹] را آزمون نظاممند (سیستماتیک) و تکرار پذیر نمادهای ارتباطی تعریف می‌کنند که طی آن، ارزش‌های عددی بر اساس قوانین معتبر اندازه گیری، به متن نسبت داده می‌شود و سپس با بهره گرفتن از روش‌های آماری، روابط بین آن ارزش تحلیل می‌شود. این عمل به منظور توصیف محتوای ارتباطات، استخراج نتیجه درباره معنی آن یا پی بردن به بافت و زمینه ارتباط، هم در مرحله تولید و هم در مرحله مصرف صورت می‌گیرد (رایف و لیسی، ۱۳۸۱ : ۲۵).
از تحلیل محتوای کمی در صورتی که به درستی طراحی شود می‌توان به عنوان ابزار مفید تحقیقاتی استفاده کرد. این نوع تحلیل ما را قادر می‌سازد که جنبه های انتخاب شدۀ میزان زیادی از محتوای رسانه ای را در طول زمان یا بین سازمان‌های رسانه ای مقایسه کنیم (دِوِروکس،۱۳۷۸: ۱۳۲).
تحلیل محتوای کمی دارای نقاط قوتی است که رایف و لیسی آن‌ها را این‌گونه بیان می‌کنند: اول این که این تکنیک «ناخودآگاه»، «غیر کنش پذیر» و اندازه گرفتنی است، پیام‌ها از ارتباط گران و دریافت کنندگان جدا هستند، محقق می‌تواند با مجهز شدن به ساختار نظری قوی، از مشاهده محتوا به نتایجی دست یابد بدون اینکه نیاز به تماس با ارتباط گرانی باشد که قادر یا مایل نیستند به طور مستقیم مورد آزمون قرار بگیرند. بر اساس مشاهدات «کرلینجر» محققی که از روش تحلیل محتوا استفاده می‌کند درباره ارتباطات سؤال می‌کند. دوم، از آنجا که محتوا پس از تولید و مصرف هم به حیات خود ادامه می‌دهد، با بهره گرفتن از مواد آرشیوی که عمر آن‌ها بیشتر از عمر ارتباط گران، مخاطبان یا حتی رویدادهای توصیف شده است، امکان انجام مطالعات طولی میسر می‌شود. سومین مزیت تحلیل محتوای کمی این است که کدگذاران با کمی کردن محتوا، اطلاعات زیاد را که تحلیل آن‌ها از لحاظ منطقی برای تحلیل محتوای کیفی دقیق غیر ممکن است، به داده های قابل کنترل کاهش می‌دهند؛ و بالاخره، این روش به خاطر مرکزیت محتوا در امور انسانی کاربردی نامحدود در پاسخگویی به انواع سؤالات در زمینه‌ها و رشته های مختلف دارد (رایف و لیسی، ۱۳۸۱: ۳۶).
تحلیل محتوای کیفی
تحلیل محتوای کیفی^[۴۰] در شکل کنونی خود سال ۱۹۸۳ توسط فیلیپ «میرینگ»^[۴۱] پیشنهاد شد. این روش مجموعه ای از تکنیک‌ها است که برای تحلیل سیستماتیک متن به کار می‌رود. ایدۀ اصلی تحلیل محتوای کیفی، حفظ مزایای تحلیل محتوای کمی و انتقال آن‌ها به تحلیل کیفی-تفسیری است. تحلیل محتوای کیفی می‌کوشد ضمن حفظ مزایای تحلیل محتوای کمی به زمینه یا بافت ارتباط نیز توجه کند و از آن اطلاعاتی به دست آورد (کوثری، ۱۳۸۷: ۱۹۷).
روش کیفی تحلیل محتوا که گاهی استنباط نتایج بر اساس بودن یا نبودن ویژگی‌هایی است که در پیام تعریف شده است و غالباً برای اجرای بهتر مسایل در علوم اجتماعی- کاربردی مورد توجه قرار گرفته است. حامیان فنون کیفی این فرض را مورد تردید قرار داده‌اند که برای نتیجه گیری، فراوانی شاخص‌ها لزوماً‌ نشانه اهمیت آن‌هاست. از نظر این گروه، ممکن است وجود یا حذف صفتی واحد در اسناد، از فراوانی نسبی خصوصیات دیگر اهمیت بیشتری داشته باشد. (هولستی، ۱۳۷۳، ۲۲).
به این ترتیب، رویکرد تحلیل محتوای کیفی بر مفهوم گفتمان تاکید می‌کند. این رویکرد به نوبه خود تحت تأثیر تحولات و پیشرفت‌ها در عرصه گفتمان، نشانه شناسی، تحلیل روایت و چارچوب گذاری قرار گرفته است. در تحلیل محتوای کیفی خوانش متون رسانه‌ها به عنوان یک کل، بررسی عناصر و مؤلفه های آشکار و پنهان محتوا و نیز گفتمان‌های خاص رسانه ای مرتبط با سایر گفتمان‌ها، در عرصۀ پژوهش‌های رسانه ای بیشتر به یک هنجار یا نرم تبدیل شده است. تحلیل محتوای کیفی که بر ابعاد نمادین، گفتمانی، چارچوب گذاری یا روایتی متون رسانه ای تأکید می‌کند پا به پای الگوی تحلیل دریافت در پژوهش مخاطب پیش رفته است (دِوِروکس،۱۳۷۸: ۱۳۲). در این‌گونه بررسی‌های کیفی هدف آن است که تأثیر متنهای مورد نظر بر روی گیرنده پیام (خواننده، شنونده، بیننده) سنجیده شود و این از آن طریق انجام می‌گیرد که محقق بار ارزشی مفاهیم و عبارت‌های به کار برده شده را بررسی و شمارش می‌کند. (رفیع پور،۱۳۹۰: ۷۶ ).
هدف از تحلیل محتوای کیفی بررسی منظم اطلاعات ارتباطی است. اطلاعاتی که تحلیل می‌شود در زمینه ارتباط، درک می‌شود. در واقع اجزای ارتباط می‌تواند شامل این موارد شود : اینکه نویسنده کیست؟ موضوع و پس زمینه اجتماعی و فرهنگی آن چیست؟ خصوصیات متنی چیست؟ دریافت کننده چه کسی است؟ (مایرینگ:۲۰۰۴،۲۶۶).
مراحل تحلیل محتوای کیفی را می‌توان این‌گونه دسته بندی کرد: ﻛﺎﺭ ﻛﺮﺩﻥ ﺑﺎ ﺍﻃﻼﻋﺎﺕ، ﺳﺎﺯﻣﺎﻥ ﺩﻫﻲ ﺁﻥ، ﺗﺠﺰﻳﻪ ﺁﻥ ﺑﻪ ﻭﺍﺣﺪ ﻫﺎﻱ ﻗﺎﺑﻞ ﺍﺩﺍﺭﻩ، ﺟﺴﺘﺠﻮﻱ ﺍﻟﮕﻮ، ﻛﺸﻒ ﺁﻥ ﭼﻪ ﻛﻪ ﻣﻬﻢ ﺍﺳﺖ ﻭ ﺑﺎﻳﺪ ﺑﻪ ﺩﺳﺖ ﺁﻳﺪ ﻭ ﻧﻬﺎﻳﺘﺎً ﺗﺼﻤﻴﻢ ﮔﻴﺮﻱ ﺩﺭ ﻣﻮﺭﺩ ﺍﻳﻨﻜﻪ ﭼﻪ ﭼﻴﺰﻱ ﺑﻪ ﺩﻳﮕﺮﺍﻥ ﺧﻮﺍﻫﻴﺪﮔﻔﺖ (Bogdon R.C, Biklen S.K.1994: 143-140).
رهیافت‌های موجود در زمینه‌ تحلیل محتوای کیفی را می‌توان به سه دسته تقسیم کرد که عبارتند از: ۱. تحلیل محتوای عرفی و قراردادی، ۲- تحلیل محتوای جهت‌دار؛۳- تحلیل محتوای تلخیصی یا تجمعی (Hsiu- Fang Hsieh & Sara E. Shanon). در این تحقیق از تحلیل محتوای عرفی استفاده شده است. این روش معمولاً در طرحی مطالعاتی به‌کار می‌رود که هدف آن شرح یک پدیده است. این نوع طرح، اغلب هنگامی مناسب است که نظریه‌های موجود یا ادبیات تحقیق درباره پدیده مورد مطالعه محدود باشد. در این حالت پژوهشگران از به‌کار گرفتن مقوله‌های پیش پنداشته می‌پرهیزند و در عوض ترتیبی می‌دهند که مقوله‌ها از داده‌ها ناشی شوند. در این حالت، محققان خودشان را بر امواج داده‌ها شناور می‌کنند تا شناختی بدیع برایشان حاصل شود. بنابراین از طریق استقرا، مقوله‌ها از داده‌ها ظهور می‌یابند. این حالت را مایرینگ مقوله استقرایی نامیده است. البته این پژوهش در جایی که نیاز بود از نظریه های موجود در کنار استقرا های انجام شده بهره جست.
تکنیک تحقیق
در پژوهش حاضر تکنیک مورد استفاده، مقوله ای و ارزیابی خواهد بود.
تکنیک مقوله ای : این تکنیک مبتنی بر مقوله های ساخته شده از محتوا صورت می‌گیرد و تحلیل انجام شده پیام، شرحی از محتوا بر اساس مقوله‌هاست. مقوله‌ها، واحدهای بررسی هستند که با توجه به هدف تحقیق برگزیده می‌شوند. مقوله‌ها را می‌توان بر اساس دیدگاه‌ها و آرای مختلف به وجود آورد. مقوله‌ها در تحلیل محتوای توصیفی، مفاهیمی به منظور دسته بندی هستند. پس از مشخص شدن مقوله‌ها معمولاً واحد تحلیل تعیین می‌شود و مبتنی بر آن، نمونه‌ها نیز مشخص خواهند شد. تحلیل محتوای توصیفی، با تکنیک مقوله ای صورت می‌گیرد (نقیب السادات،۱۳۸۴: ۳۴).
تکنیک ارزیابی: این تکنیک برقراری ارتباط بین ساختار توصیف شده از محتوا (مبتنی بر تکنیک مقوله ای) با مشخصه های بیرونی و یا در خصوص یک وضعیت اجتماعی است. به عبارت دیگر پژوهشگر پیوندهای پیام توصیف شده از طریق تکنیک مقوله ای را با مشخصه های آشکار از پدیده های اجتماعی برقرار می‌کند و به نتیجه گیری از پیام تولید در مورد ابعاد واقعیت اجتماعی می‌پردازد. در اینجا پژوهشگر می‌تواند همبستگی بین پیام یا محتوا را با واقعیت اجتماعی بررسی کند (نقیب السادات،۱۳۸۴: ۳۵).
واحد تحلیل
یکی از اقدامات مهم برای تحلیل محتوا، تفکیک مواد آماده شده به عناصر و اجزای مختلف است. در تحلیل محتوا مجموعۀ مورد نظر به واحدهای بیش از پیش کوچک تقسیم می‌شود. هرچه واحد مورد نظر کوچک‌تر باشد تجزیه و تحلیل دقیق‌تر خواهد بود و نکته اساسی اینکه اندازه و نوع واحدهای تحلیل، تابعی از اهداف ویژه پژوهش نیز خواهد بود (نقیب السادات،۱۳۸۴: ۴۳). بر همین اساس در پژوهش حاضر واحد تحلیل در بخش کمی و کیفی کل یک سرمقاله است.
جامعه آماری
جامعه آماری عبارت است از کلیه عناصر و افرادی که در یک مقیاس جغرافیایی مشخص دارای یک یا چند صفت مشترک باشند. از همین رو در تحقیق حاضر کلیه روزنامه های منتشر شده بین سال‌های ریاست جمهوری ۱۳۷۶ تا ۱۳۹۲ به عنوان جامعه آماری در نظر گرفته شده است .
روش نمونه گیری و حجم نمونه
نمونه گیری فرایند انتخاب مشاهده‌ها ست. در واقع به گروهی از عناصر و اجزای مشخص اطلاق می‌شود که پژوهشگر آن‌ها را از میان همه عناصر و اجزای ممکن موجود در مقوله یا زمینه مورد نظر در یک طرح پژوهشی خاص با یکی از روش‌ها و شیوه های موجود در هر روش انتخاب کند. نمونه باید مشتی از خروار باشد. به این فرایند انتخاب نمونه از جامعه آماری نمونه گیری گفته می‌شود (نقیب السادات،۱۳۸۴: ۳۶).
در این تحقیق از روش نمونه گیری غیر احتمالی با تکنیک هدفمند استفاده شده است. استفاده از نمونه گیری احتمالی به دلیل اینکه نمونه را از لحاظ تعداد سرمقاله‌هایی که به توسعه پرداخته‌اند با مشکل مواجه می‌ساخت، کنار گذاشته شد. این روش پایه بر انتخاب موارد نمونه توسط آمارگیر با توجه به قضاوت شخصی و هدف‌های مطالعه و ماهیت تحقیق استوار است. نام دیگر این روش نمونه گیری تعمدی است غالباً از این روش در نظر سنجی‌های سیاسی استفاده می‌شود . مثلاً چنانچه هدف تحقیق بررسی رهبری یک جنبش اعتراض دانشجویی باشد بسیاری از رهبران جنبش دانشجویی به راحتی قابل رویت اند  اما تعیین کردن و نمونه گیری از همه رهبران غیر ممکن است بنابراین با مطالعه برخی از رهبران مشهور محقق می‌تواند برای هدف‌های خود داده های کافی جمع آوری  نماید (به بی، ۱۳۸۸: ۴۰۵). به دین گونه تمام سرمقاله های یک سال روزنامه مطالعه شد و بر مبنای هر ده روز یک روزنامه، نمونه گیری صورت گرفت. البته این روش نیز با مشکلاتی مواجه بود برای مثال روزنامه کیهان در آذر ۸۸ هیچ سرمقاله ای که در مورد توسعه باشد نداشت بنابراین تعداد سرمقاله های انتخاب شده بین ۳۰ تا ۴۰ عدد متغییر است و در مجموع ۴۴۰ سرمقاله بررسی شده است. همچنین لازم به ذکر است که پیش انجام کار یک Pretest انجام شد که عمل محقق را هم در تعیین روش نمونه گیری و هم در تعیین شاخص‌ها راهنمایی کرد.
بر همین اساس نمونه در تحقیق حاضر عبارت است از : بررسی یک روزنامه دولتی، یک روزنامه موافق دولت و یک روزنامه برآمده از گفتمان در سال اول هر دوره ریاست جمهوری یعنی سال‌های ۱۳۷۶، ۱۳۸۰، ۱۳۸۴ و ۱۳۸۸، به دلیل اینکه مرزهای تمایز هر دولت در سال اول آن مشخص می‌شود، انتخاب شده است. در جدول زیر روزنامه های بررسی شده در دوره های منتخب به صورت تفکیک شده آمده است.
جدول ‏۳-۱ روزنامه های مورد بررسی

۳-کافرى که با زن مسلمانى زنا کند او را نیز گردن مى‏زنند.
۱-۱-۲-۲- حد رجم ومواردآن:
رجم درلغت به معنای سنگسارکردن است ودراصطلاح،نوعی مجازات حدی است که به موجب آن محکوم علیه درگودال مخصوص قرارداده شده وازطریق پرتاب سنگ به محکوم علیه به حیات وی خاتمه داده میشود.
مبنای تشریع این نوع مجازات فتاوای فقهاءبراساس روایات منقول ازامام صادق{ع}آمده است:{رجم حدّاکبرخداوند وجلدحدّاصغراوست.بنابراین اگرشخص محصن زناکند،رجم میشود وتازیانه براونواخته نمیشود}سیره عملی پیامبراکرم {ص}وحضرت علی {ع}نیزمؤیداجرای رجم درخصوص مرتکبین زنای محصنه می باشد.دررجم نتیجه اجرا،حدوث مرگ به طورقطعی نیست بلکه ممکن است محکوم ازگودال فرارکند،دراین صورت چنانچه جرم با اقرارمتهم اثبات شده باشد،محکوم رها میشودومرگ حادث نمیشود.
(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت nefo.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

یکی از حدود زنا سنگسار کردن است. سنگسار حد کسى است که زن عقدى دائمى یا کنیز مملوک دارد و در حالى که بالغ و عاقل و آزاد بوده با او نزدیکى کرده و هر وقت هم بخواهد مى‌تواند با او نزدیکى کند، اگر با زنى که بالغه و عاقله است زنا کند باید او را سنگسار نمایند.
در مورد حد سنگسار برای مرد و زن زناکاری که حریم الهی و انسانیرا نقض کردند مرد محصن تا کمر و زن محصنه را تا نزدیکی سینه در گودالی دفن می کنند۱۰۲ ق . م و طبق شرایط حدرجم زناکاران ،سنگسارمی شوند .
در موقع اجرای سنگسار در جایی که زنا به گواه ثابت شده باشد اگر امام معصوم(ع) حضور دارد اول گواهان سنگ بزنند بعد امام(ع)، و اگر زنا به اقرار ثابت شده باشد، اول امام سنگ بزند و بعد جماعتى که حضور دارند .
یکی دیگر از حدود زنا که اول تازیانه و بعد از آن سنگسار مترتب می شود، در مورد پیرمرد و پیززنی است که محصن باشند و زنا کنند، زیرا عذر ایشان به اعتبار پیرى و انکسار شهوات کمتر است، و گناهشان عظیم‏تر، و جمع کثیری از علماء میان این قسم و قسم سابق فرق قائل نشده اند، مى‏گویند: مردى که زن یا کنیز داشته باشد و زنى که شوهر داشته باشد به شرائطى که گذشت، خواه جوان باشد، و خواه پیر، اول او را تازیانه مى‏زنند و آخر سنگسار مى‏کنند.
با توجه به این که شرایط اثبات جرمی که مرتکب آن، محکوم به مجازات سنگسار می شود، بسیار دشوار است، عملاً اجرای این حد الهی به ندرت اتفاق می افتد، اما با این وجود، گزارش های تاریخی، حکایت از چند مورد اجرای آن در زمان پیامبر (ص) دارد که به نمونه هایی از آن اشاره می کنیم:
۱-أَنَّ مَاعِزَ بْنَ مَالِکٍ أَقَرَّ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ (ص) بِالزِّنَى فَأَمَرَ بِهِ أَنْ یُرْجَم؛ماعز بن مالک نزد پیامبر خدا(ص) به انجام زنا اقرار کرد و پیامبر (ص) دستور داد که او را سنگسار کنند.
۲-و قد ثبت فی الأحادیث أن رسول الله (ص) رجم الیهودی و الیهودیه لما جاءت الیهود بهما و ذکروا زناهما؛در روایات درج شده که پیامبر (ص)، مرد و زنی یهودی را بعد از آن که هم کیشانشان گواهی به زنای آنان دادند، سنگسار کرد{با توجه به این که بر اساس شریعت یهود نیز مجازات این افراد، سنگسار است}
۳-قال فی المنتقى فی سیاق حوادث السنه التاسعه…. و فیها رجم رسول الله (ص) الغامدیهکازرونی در کتاب منتقی، ضمن حوادث سال نهم هجری بیان کرده که در این سال، پیامبر (ص) زنی از قبیلۀ بنی غامد را سنگسار کرد .
۴-و فی الحدیث أنه (ع) رجم الغامدیه و الجهینیه بإقرارهما کما رجم ماعزا بإقراره
روایت شده که پیامبر (ص) همان طور که ماعز را با اقرارش سنگسار کرد، این حکم را در مورد دو زن ازقبیله های بنی غامد و جهینه نیز با اقرارشان اجرا نمود.
۵-سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ (ص) یَقُولُ یَوْمَ جُمُعَهٍ عَشِیَّهَ رُجِمَ الْأَسْلَمِی‏جابر بن سمره نقل می کند که من در همان روز از پیامبر (ص) شنیدم که جمعه ای فردی به نام اسلمی سنگسار شد.
در نهایت، باید به این نکته توجه داشت که اجرای این حکم که موضوع آن به ندرت ممکن است بدون اقرار متهم ثابت شود، هرچند در نگاه اول، خشن به نظر می رسد، اما اگر مرتکب چنین جرمی، توبه نموده و سپس حکم اجرا شود، گناه او پاک شده و جایگاهش در بهشت خواهد بود.
همانطورکه ملاحظه می شود،رجم نوعی مجازات است باکیفیت اجرای خاص که غیرازقاضی صادرکننده رأی وشهود،مردم عادی درآن نقش اساسی دارند ودرواقع این مردم عادی هستند که بازدن سنگ به سروصورت محکوم اوراازپای درمی آورندومأموران دولتی دراجرای این مجازات نقش مستقیم ندارند.ازکلام فقهاء وکتب فقهی چنین استفاده می شودکه ازشرایط ولوازم اجتناب ناپذیر اجرای رجم،حضورعده ای ازمومنین درصحنه اجرای حکم وشرکت آنها دراجرای حکم می باشد^[۲۲].همچنین اعمال این مجازت ملازمه قطعی باسلب حیات ومرگ محکوم نداردوچه بساموجبات سقوط حددرصحنه اجرافراهم آید ومحکوم جان سالم به دربرد.بنابراین مطابق فتوای فقهای شیعه،عدول ازشیوه اجرائی خاص آن وبکارگیری شیوه ای دیگر برای اعمال مجازات علیه مجرم تجویزنشده است واجرای این مجازات به کیفیت وابزارگفته شده(حفرگودال-قراردادن محکوم درگودال-تهیه سنگ-حضورمردم عادی-زدن سنگ)موضوعیت داردو طریقیت ازآن استنباط نمی شودوحداقل فقهای شیعه براین مطلب اجماع دارند.عبدالقادرعوده ازحقوقدانان اهل سنت نیزمعتقداست نحوه ی اجرای رجم برای مرتکب زنای محصن ومحصنه موضوعیت داشته وهیچ فعل دیگری که منجر به مرگ وسلب حیات مجرم گرددمثل زدن گردن ویادارزدن،جای رجم رانمی گیرد.
حدزنادرمواردزیررجم است:
الف:زنای مردمحصن،یعنی مردی که دارای همسردائمی است وبااودرحالی که عاقل بوده ،جماع کرده وهروقت نیز بخواهد می تواند بااوجماع کند.
ب:زنای زن محصنه بامردبالغ،زن محصنه زنی است که دارای شوهردائمی است وشوهردرحالی که زن عاقل بوده، بااوجماع کرده است وامکان جماع باشوهر رانیزداشته باشد.
۱-۱-۲-۳-حدجلد ومواردآن
تازیانه، تابیده‌ای چرمی یا ریسمانی است که برای راندن چارپایان، تنبیه خطاکاران و مانند اینها از آن استفاده می‌شود و به آن شلاق و قَمچی نیزگفته می‌شود.
تازیانه در اصطلاح فقه
واژه جَلْد در اصطلاح فقه و متون دینی بر کیفری خاص که برای برخی جرایم معین شده، اطلاق می‌گردد.
جلد{بروزن سرد} یعنی تازیانه زدن ودرشرع کیفربزه های خاص است مانند:زنا،شرب خمر،مساحقه،قیادت،قذف ومواردی ازتعزیرات ،صدتازیانه حدکامل است.این کیفر رادر دارالاسلام جاری کننددرهوای بسیارسرد وبسیارگرم نبایدجاری کرد. برعورتین نباید زد. حامل وبیماررامهلت دهند وگاه برهنه زنند وگاه روی جامه ی تن.^[۲۳] زدن تازیانه به مجرم شرعا درزناازحدود است که دررساله ازآن بحث به میان آمده.
تازیانه در قرآن
در قرآن از تازیانه یک بار با واژه «سَوْط» سخن به میان آمده:«فَصَبَّ عَلَیهِم رَبُّکَ سَوطَ عَذاب»]و در دو آیه واژه جَلْد (تازیانه زدن) آمده است: «فَاجلِدوا کُلَّ واحِد مِنهُما مِائَهَ جَلدَه»؛ همچنین در برخی آیات دیگر نیز از ضرب و عذاب کافران یاد شده است [ برخی مفسران آن را به «زدن با تازیانه‌های الهی» تفسیر کرده‌اند .
در این آیات افزون بر مجازات برخی گناه‌ کاران در دنیا با تازیانه، از تازیانه‌های عذاب الهی نیز سخن به میان آمده است .
درقرآن درسوره مبارکه «نور»آیه چنین آمده است: ” الزَّانِیَهُ وَ الزَّانِی … جَلْدَهٍ”- مراد مرد و زنى است که این عمل شنیع از آن دو سر زده، که باید به هر یک از آن دو صد تازیانه بزنند، و صد تازیانه حد زنا است ^[۲۴]به نص این آیه شریفه، چیزى که هست در چند صورت تخصیص خورده، اول این که زناکاران محصن باشند، یعنى مرد زناکار داراى همسر باشد، و زن زناکار هم شوهر داشته باشد، یا یکى از این دو محصن باشد که در این صورت هر کس که محصن است باید سنگسار شود، دوم این که برده نباشند که اگر برده باشند حد زناى آنان نصف حد زناى آزاد مى‏باشد. در این آیه سه حکم بیان شدهاست: صد تازیانه زدن به زن و مرد زناکار، عدم رأفت در اجراء این حکم و حضور جمعى به وقت تازیانه زدن
۱-۱-۲-۴- سایرمجازات های حدی برای زنا:
با توجه به این که زنا اقسامی دارد حدود مترتب شده بر آن هم مختلف است. از جمله حدود زنا آن است که:
۱-جلد،تراشیدن سروتبعیدکردن:این سه حدبرمردزناکار غیرمحصن، اگرچه ازدواج نکرده است،جاری می شودوگفته شده است ،تبعیدبه مردی اختصاص دارد که ازدواج کرده ولی دخول نکرده است که این أمررامیتوان درماده ۸۷ قانون مجازات اسلامی یافت که میگوید:مردمتأهلی که قبل ازدخول مرتکب زناشود به حد جلد و تراشیدن سر و تبعید به مدت یکسال محکوم خواهدشد همچنین زن زاینه نه سرش تراشیده می شود ونه تبعید می گردد بلکه فقط یکصدضربه تازیانه میخوردزیرا اصل،برائت است.
۲-ضغث{ترکه ها}: مرادازحد ضغث ، دسته ای از ترکه ومانند آنهاست که به تعداد لازم برای حد زدن می باشد ،یکباربربدن نواخته میشودولازم نیست تمام ترکه هابه بدن زانی برخوردکند.این مجازات حدمریضی است که تاب تازیانه های پی درپی و پشت سرهم راندارد،اگرچه بتواند درنوبت های مختلف آن راتحمل نماید ومصلحت نیز اقتضاء می کندکه دراجرای حدیادشده تعجیل شود^[۲۵]
۳-جلد وکیفراضافه:این مجازات،حد زناکاری است که درشب یاروز ماه رمضان یاسایرزمانهای شریفه،مانندروزجمعه وعرفه یادرمکانی متبرّک زنانماید ویا آنکه بامرده ای زناکند که بااستنادبه ماده ۱۰۶ قانون مجازات اسلامی میتوان گفت علاوه برحدموجب تعذیر میشودتعیین کیفراضافه،بسته به نظرحاکم است که اقامه حدمیکند.
الف:زنا در ماه های حرام
مَن زَنا فی اللّیالی الشّریفه مِثل لَیالی الجُمعه أو لَیلَه النِصفَ مِن شَعبانَ أو لیله الفِطرَ أو الأضحى أو یَومَهما أو یَوم سَبعَهُ و عَشرینَ مِن رجب أو خمسه و عشرین من ذی القعده أو لیله سبع عشره من شهر ربیع الأوّل أو یوم الغدیر أو لیلته أو لیله عاشوراء أو یومه، فإنّه یغلظ علیه العقوبه.
اگر کسی در شب های مبارکی مثل(شب های جمعه، شب نیمۀ شعبان، شب عید فطر وقربان و در روز عید فطر وقربان یا در روز ۲۷ ماه رجب یا ۲۵ ماه ذی القعده یا شب ۱۷ ربیع الاول یا در روز و یا شب عید غدیر یا شب و روز عاشورا ) زنا کند مجازات چنین شخصی شدیدتر است .
ب:زنا در اماکن مقدس
در برخی از کتاب های فقهی آمده است: “و من زنا فی حرم اللّه و حرم رسوله أو حرم أحد من الأئمّه (ع)، کان علیه الحدّ للزّنا و التّعزیر لانتهاکه حرمه حرم اللّه و أولیائه. و کذلک إذا فعل شیئا یوجب الحدّ أو التّعزیر فی مسجد أو موضع عباده، فإنّه یجب علیه مع الحدّ التّعزیر، و فیما یوجب التّعزیر تغلیظ العقوبه”؛ اگر کسى کارهایى را که موجب حد است در مکان هاى شریف؛ مانند مسجد الحرام، مسجد رسول (ص)، مسجد کوفه، یا یکى از مشاهد ائمه )ع)، یا در مسجد )جامع)،که در اختیار حاکم شرع است علاوه بر حد، تعزیر را هم اضافه کند.
ب:زنا با میت
از موارد تشدید مجازات ارتکاب زنا، زنا با مرده است؛ بدین معنا که حاکم، زناکار را بیش از حدّ مقرّر به مقدار صلاحدید، کیفر مى‌کند.در رابطه با این موضوع بیان شده است:حدّ در وطى زن مرده مانند حدّ در زن زنده است‌، در صورت محصن بودن رجم و در صورت عدم آن حد است و گناه و جنایت در این جا فاحش تر و بزرگ تر است و بر او است که علاوه بر حدّ، به حسب نظر حاکم تعزیر شود؛ البته در آن تأمل است. و اگر زن مرده خودش را وطى کند تعزیر دارد، نه حد^[۲۶].
۱-۲-امکان سقوط حد زناپس ازصدورحکم
دراین قسمت به سایر موانع اجرای مجازات ودیگرعوامل آن پرداخته میشود با توجه به اصل لزوم اجرای مجازات وفوری بودن اجرای آن می توان گفت که این اصل باحقوق محکوم علیه درمواردی تعارض دارد که دراین صورت برای جلوگیری ازتضییع حق محکوم علیه بایداجرای مجازات را تاحدودی به تعویق انداخت یاازاجرای آن صرف نظر کرد مثل بیماری محکوم علیه ودیگرمواردی که به آن اشاره خواهدشد.
۱-۲-۱-سقوط به سبب توبه پس ازصدورحکم
مقدمه
توبه در حقوق جزای اسلامی به عنوان یکی از موارد سقوط مجازات شمرده شده و به عنوان یک «تأسیس حقوقی» محسوب می‌شود؛ به گونه‌ای که در سایر مکاتب کیفری امروزی، نمونه ی آن به چشم نمی‌خورد. در اهمیت آن همین بس که‌یکی‌از بهترین شیوه‌های جلوگیری از تکرار جرم و اصلاح مجرمین است. با تأمل در آیات و روایات و سخنان فقهای اسلام، استنباط می‌شود که برای توبه، ندامت حقیقی و عزم بر ترک گناه برای همیشه کافی است و انجام آن نیاز به لفظ و اعمال خاصی ندارد. در قانون مجازات اسلامی، توبه از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است و اگر با شرایط کامل انجام شود، یکی از معاذیر قانونی معافیت از مجازات شناخته شده است که در جرایم حق الله، قبل از ثبوت جرم به وسیله اقرار یا شهادت شهود، مسقط مجازات بوده، ولی در جرایمی که جنبه حق الناس دارند، موجب سقوط مجازات نیست؛ چون مرتکب، علاوه بر این که اوامر و نواهی الهی را نادیده گرفته، موجب ضرر و زیان مالی و جسمی یا آبرویی برای دیگران شده و باید جبران کند. البته توبه، مجازات اخروی را ساقط می کند، ولی باید دانست که وضع مجازات دنیوی، تابع مجازات اخروی نیست. از جمله نکات قابل توجه در باب توبه به عنوان یکی از معاذیر معافیت از مجازات، این است که اگر بزهکار بعد از اقرار توبه کند، قاضی می‌تواند (مخیر است) که از ولی امر برای او تقاضای عفونمایدیامجازات رادرحق وی اعمال نماید.
یکی از مباحث مهم در آموزه‌های اسلامی، «توبه» است. توبه، عمری همپای عمر انسان دارد؛ زیرا زندگی حضرت آدم در زمین با آن آغاز می‌شود و پیامبران توحیدی، مانند: ابراهیم، اسماعیل، یونس، موسی علیهم‌السلام و پیامبرگرامی اسلام صلی‌الله‌علیه‌و‌آله همواره در حال توبه بوده‌اند.
توبه در قرآن کریم نیز از جایگاه ویژه‌ای برخوردار است و در آیات متعددی به آن اشاره شده است، به گونه‌ای که واژه توبه و مشتقات آن، نود و دو بار و کلمه «استغفار» و مشتقات آن، چهل و پنج مرتبه ذکر شده است و در آیات متعدد دیگری نیز بدون ذکر این واژه‌ها به این مسئله اشاره شده است.
در این میان، فقها از منظری دیگر به توبه نگریسته‌اند و با الهام از آیات و روایات، آثار حقوقی آن را مورد بررسی قرار داده‌اند.
توبه از دیدگاه حقوق جزای اسلامی به عنوان یکی از موارد سقوط مجازات شمرده شده است و از این باب یک «تأسیس حقوقی» در حقوق جزای اسلامی است. بر همین اساس، این نوشتار بر آن است که این «تأسیس حقوقی» را از جوانب مختلف، به ویژه از منظر فقها و حقوقدانان اسلامی و به عنوان یکی از علل سقوط مجازات در حقوق کیفری اسلام، مورد کنکاش و بررسی قرار دهد.
توبه از دیدگاه جرم‌شناسی

بیش از یک قرن است که اندیشمندان روان شناسی در مورد منشأ شخصیت مطالعه می کنند و به طور کلی به دو عامل وراثت و محیط رسیده اند. عده ای از اندیشمندان معنقدند که وراثت و ژنتیک در تعیین ویژگی های شخصیتی نقش اساسی دارند. مطالعه دوقولوهای همسان موجب شده است که در مورد غالب بودن نقش وراثت یا ژنتیک در تعیین شخصیت اغراق شود. دوقلوهای همسان از لحاظ ژنتیکی کاملا مشابه اند و اگر در محیط های جداگانه پرورش یابند میزان اثر هر کدام از وراثت یا محیط در تعیین شخصیت بهتر نمایان می شود ( قلی پور، ۱۳۹۰).
از این منظر ویژگی های شخصیتی متنوع ریشه در ژنهایی دارند که در تعامل پیچیده با هم به تعیین شخصیت انسان می انجامند(نکویی مقدم و صادقی^[۲۴]، ۲۰۱۲).
اختلاف نظر اندیشمندان در اثبات یکی و نفی دیگری نیست بلکه در تعیین میزان نقش آن هاست. این دو جدا از هم نیستند و با هم در تعاملند و بهترین حالت برای بحث در مورد منشأ شخصیت این است که به جای تأکید بر محیط/ وراثت یا تربیت/ طبیعت عنوان شود هر دو محیط و وراثت نقش قابل توجهی در تعیین شخصیت دارند(ماتزاراکیس و ماتوچک^[۲۵]، ۲۰۱۱).

( اینجا فقط تکه ای از متن فایل پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

۲-۱-۱-۲- ناخودآگاه فردی و شخصیت
فروید درکتاب تعبیر رویا استدلال میکند که روش پی بردن به ناخودآگاه ، تداعی آزاد و تعبیر رویاهاست .وی شخصیت را سیستمی مرکب از سه خرده سیستم “نهاد ” ” من ” و ” من برتر ” می داند که بصورت کل عمل می کند نه سه واحد مجزا از همدیگر.
۱- نهاد : نهاد تابع اصل لذت و متشکل از غرایز است . انسان تا آخر عمر با نهاد به سر می برد . بنظر فروید نهاد مایه زندگی و مبنای اصلی شخصیت بوده ، من و من برتر مبتنی بر آن هستند . نهاد یک ویژگی درونی است و ارتباطی به عالم خارج ندارد. اصل لذت می ماند که نهاد تابع آن است .نهاد غیر از اصل لذت به اصل دیگری پاینبد نیست و کاملاٌ آزاد از موازین اخلاقی و الزامات اجتماعی است . ازاین رو اصل لذت فروید بر خلاف فلسفه لذت گرایی که سعادت انسان را در لذت جویی حیوان وار جستجو میکند توسط من و من برتر محدود میشود .
۲- من :من تابع اصل واقعیت است . برای اینکه فرد بتواند امیال خود را ارضا کند باید به عالم خارج توجه و امکانات لازم را برای ارضای امیال خود فراهم کند. بر خلاف اصل لذت که فطری یا غریزی است ، اصل واقعیت اکتسابی است یعنی فرد معانی واقعیت را در جامعه می آموزد .این گونه نیست که با مطرح شدن اصل واقعیت ، اصل لذت از بین رفته باشد .بلکه طبق اصل واقعیت برای لذت راه مناسب تر و بهتری انتخاب میشود . که با واقعیتهای بیرون سازگار باشد. ” من ” برای کاهش تنش و کسب لذت از عقل پیروی ودر ارضای امیال نهاد به زمان و مکان و چگونگی توجه می کند. وظیفه “من ” از این جهت دشوار است .که باید بین خواسته های ” نهاد ” و خواسته های ” من برتر ” که غالباٌ با هم در تعرض اند تعادل ایجاد کند.
۳- من برتر : من برتر تابع حقیقت (موازین اخلاقی ) و سطح عالی تر شخصیت است .” نهاد “جنبه بدنی ، ” من ” جنبه روانی و"من برتر “جنبه اجتماعی شخصیت است .” من برتر” با"نهاد” و” من “در تضاد است . من برتر خواهشهای جنسی و پر خاشگری نهاد را مردود می داند و از طرفی می خواهد که من اصول اخلاقی را جایگزین اصول واقعی کرده ، شخص را بسمت کمال حرکت دهد. بر مبنای فرضیه نا خود آگاه و خرده سیستمهای شخصیت ، توجه به غرایز زندگی و مرگ نیز در نظر فروید حائز اهمیت است . غریزه زندگی موجب حفظ جان و بقای نوع بشر و عامل آفر ینندگی و سازندگی است . در بین غرایز مختلفی که جزء غریزه زندگی اند غریزه جنسی از همه مهم تر مو ثر تر است .غریزه مرگ ویرانگر و تباه کننده است و آادمی را بسوی مرگ می کشاند. در مورد غریزه مرگ ، فروید معتقد است که هدف هر زندگی مرگ است و زندگی فقط راهی غیر مستقیم بسوی مرگ در پرخاشگری نمایان میشود. (قلی پور، ۱۳۹۰)
۲-۱-۱-۳-تجزیه و تحلیل مراوده ای
برن برای اولین بار تجزیه و تحلیل مراوده ای را مطرح کرد. تحلیل مراوده ای روشی برای تنویر و روشن کردن بخشی از جعبه سیاه(ویلسون و دیکسون^[۲۶]، ۲۰۱۴) ارگانیزم و سیستم عصبی انسان است. استفاده از ((من نگار)) برای مفهوم سازی شخصیت فرد در قالب تحلیل مراوده ای، توزیع نسبی حالات من را در فرد مشخص می کند. هر فردی (من نگار) منحصر به فرد خود را دارد.(کیوکور^[۲۷]، ۲۰۱۳). برن، من را به سه حالت تقسیم میکند که هر فردی این سه حالت را با نسبتهای مختلف دارا است :
۱- من والد ( انتقادی و حمایتی)
۲- من بالغ
۳- من کودک ( آزاد ، تطبیقی )
من والد ماهیتاًٌ قضاوتی است و در صدد تحمیل استانداردهای خشک بوده ، زمانی شکل میگیرد که ما در طی دوران کودکی رفتارهای والدین خود و افراد بزرگسال فامیل و اطرافیان را مشاهده می کنیم . من والد بیانگر رفتارهایی همچون ارشاد ، محدود کردن ، کنترل ، انتقاد و پیش داوری است . والد انتقادی عیب جویی می کند و والد حمایتی به دنبال رشد دادن و ارتقاست. (قلی پور، ۱۳۹۰)
در نظربسیاری از افراد من بالغ « خودآزمائی » است و بهترین حالت ، مراوده بالغ- بالغ است . عقلایی و درصدد آزمون واقعیت است . من بالغ نه واکنشی و نه کنترلی بلکه تحلیل گر است ، و به جمع آوری ، سازمان دهی و پردازش اطلاعات می پردازد. مدیر وقتی تحت تاثیر من بالغ است بر مبنای واقعیت و بهترین اطلاعات تصمیم گیری می کند. البته این بدان معنا نیست که همه تصمیماتی که تحت تاثیر من بالغ گرفته می شوند کاملا درست اند بلکه این تصمیمات نسبت به من والد و کودکی درست تر ، عینی تر ، واقع تر و عملی ترند. من کودکی بر احساسات ، نگرش ها و رفتارهای فطری کودکی استوار است . الگوهای رفتاری کودک آزاد بر مبنای فطرت کودکی است یعنی طبیعی ، خودجوش ، و شاد . من کودکی تطبیقی سازگار شونده و مصالحه کننده است که نتیجه سلطه والدین در دوران کودکی است . من کودکی ترکیبی از احساسات و نیازهای طبیعی است که فرد با این ویژگی ها به دنیا می آید. اشتیاق به کار چالشی در مدیر از من کودکی وی سرچشمه می گیرد . من کودکی آزاد را به دو دسته کودکی طبیعی و استاد کوچک تقسیم می کنند. من کودک طبیعی معمولاً ناخودآگاه است . تحلیل مراده ای این « من » مثل بازی آزاد و آسیب پذیر است . استاد کوچک نیز درصدد دانستن چیزهای جدید است .همه حالات من برای کار کرد شخصیت سالم فرد مهم اند و هیچ یک ذاتاٌ منفی یا مثبت نیستند. جنبه مثبت من والد حمایتی (ارشادی) حمایت و جنبه منفی آن دستاویز قرار دادن و بهر ه برداری است ؛ انتقادی (کنترلی ) ، نظم دهی و جنبه منفی آن عیب جویی است ، جنبه مثبت من کودک تطبیقی همکاری و جنبه منفی آن مقاومت است ؛ جنبه مثبت من کودکی آزاد ، خود جوش و جنبه منفی آن رفتار های خام و ناپخته است . (قلی پور، ۱۳۹۰)
یک دهه پس از مطرح شدن ایده تحلیل تعاملی، اندیشمندان مدیریت این روش را وارد سازمان کردند و در وقایع روزمره سازمانی به کار گرفتند. در این بین در چهار حالت ذیل از این فن زیادتر استفاده می شود :
۱- روابط مدیر-مدیر
۲- روابط مدیر- کارمند
۳- روابط کارمند- کارمند
۴- روابط کارمند – مشتری (ارباب رجوع)
به محض فراگیر شدن این روش، بانک نیویورک یک دوره آموزشی تحلیل مراوده ای برای کلیه کارکنان خود دایر کرد(نظیر و همکاران^[۲۸]، ۲۰۱۳). امروزه از این فن در سازمان های خدماتی همچون آژانس های هواپیمایی، بانک ها، بیمارستان ها و حتی سازمان های تولیدی استفاده می شود. تحلیل مراوده ای در بهبود اثربخشی، رضایت از روابط در حین کار، سلامت سازمان، توانایی مدیران و سرپرستان و به طور کلی تعاملات سازنده بین همه کارکنان سهم ارزنده ای دارد .
۲-۱-۱-۴- انواع مراودات
مراوده همه واکنش های روزمره انسان را شامل می شود و علاوه بر ارتباطات کلامی همه ارتباطات غیرکلامی همچون حالات چهره، زبان، بدن، تماس چشمی و فاصله را در بر می گیرد. مراودات به سه حالت رخ می دهد(نظیر و همکاران، ۲۰۱۳).
۱- مراودات مکمل
۲- مراودات متقاطع
۳- مراودات ضمنی ( کنایه ای )
مراودات مکمل : مراودات مکمل زمانی رخ می دهد که مدیر یا کارمند پیامی را از یک حالت من می فرستد و از همان حالت من که انتظار دارد پاسخ دریافت می کند . این نوع مراوده در نه حالت رخ می دهد(قلی پور، ۱۳۹۰)
۱) من بالغ با من بالغ ۲) من بالغ با من والد ۳)من بالغ با من کودک ۴)من والد با من والد ۵) من والد با من بالغ ۶) من والد با من کودک ۷) من کودک با من کودک ۸) من کودک با من والد ۹) من کودک با من بالغ
مراودات متقاطع : مراوده متقاطع زمانی رخ می دهد که مدیر از یک حالت من پیام را می فرستد ولی از همان حالت من که انتظارش را دارد پاسخ دریافت نمی کند. در این حالت مراوده سد شده ، ادامه نمی یابد ؛ چرا که بین فرستنده و گیرنده مشکل ایجاد می شود. (قلی پور، ۱۳۹۰)
مراودات ضمنی ، مراوده زمانی رخ می دهد که فرد با یک حالت من پیام را می فرستد ولی یک حالت پنهان و کنایه ای دیگر در درون پیام مستتر است . مراوده ضمنی و متقاطع مخرب اند و باید تلاش شود تا به مراوده مکمل تغییر یابند . (قلی پور، ۱۳۹۰)
از ترکیب ۶ حالت من (دو والد، یک بالغ و سه کودک) با ۲ حالت وضعیت زندگی مطلوب و نامطلوب ۱۲ حالت پیش می‌آید که سازمان می‌تواند در تعامل با مشتریان بیرونی درپیش گیرد(کومار و پندی^[۲۹]، ۲۰۱۰).
البته قبل از پاریک که تحلیل مراوده ای را به کار گرفتند، تحلیل مراوده ای برای تحلیل رفتار مدیران به کار گرفته شده بود .
۲-۱-۲- مدل پنج عاملی شخصیت
مدل پنج عاملی شخصیت یکی از مسلط ترین و تاریخی ترین مدلهای شخصیت است و بسیاری از روان شناسان بیان کرده اند که مدل پنج عاملی بسیاری از متغیرهای شخصیت را در بر میگیرد. مطابق با نظر مک دونالد، این مدل را ابتدا گالتن (۱۸۸۴) مطرح کرد. (نریمانی و همکاران، ۱۳۹۲). این مدل ابندا سه بعد روان رنجوری – برون گرایی – گشودگی را داشت و سپس دو بعد وظیفه شناسی و سازگاری به آن اضافه شد. بر خلاف MBTI، مطالعات و تحقیقات زیادی در سال های اخیر اعتبار مدل پنج عاملی را تایید کرده و از این رو مبنای بقیه مدلها شناخته شده است(اشتون و همکاران^[۳۰]، ۲۰۱۴).
پنج عاملی که در مطالعات انجام شده به وفور آمده اند، عبارتند از:
۱- روان رنجورخویی^[۳۱]،
۲- برونگرایی ^[۳۲]،
۳- گشودگی به تجربه ^[۳۳]،
۴- توافق پذیری ^[۳۴]
۵- باوجدان بودن ^[۳۵] (نریمانی و همکاران، ۱۳۹۲)
روان رنجورخویی (روان نژندی) (N) :
روان رنجورخویی به صورت یک تمایل کلی به داشتن حالتهای عاطفی منفی، ایده های غیرمنطقی و درگیری با اعمال تکانشی تعریف میشود. (نریمانی و همکاران، ۱۳۹۲) به عبارت دیگر باید گفت که این بعد به توانایی فرد در تحمل محرک های استرس و عوامل تنش زا اشاره درد. افراد دارای ثبات احساسی ایمن، دارای اعتماد به نفس، استوا و آرامند. آن طرف طیف ثبات احساسی، عصبی بودن و وروان رنجوری است و افرادی که در این طیف قرار دارند، عصبانی، نامطمئن، ناامن، افسرده و مضظرب اند. (قلی پور، ۱۳۹۰).
روان نژندی، تمایل به تجربه پریشانی روان شناختی به شکل اضطراب، خشم، افسردگی، خجالت، تنفر و دامنه ای از هیجانات منفی را دربرمی گیرد. این بعد، همچنین دارای تمایل به داشتن عقاید غیر واقعی، قدرت کمتر در کنترل تکانه ها و انطباق پذیری پایین تری نسبت به دیگران است(حق‌شناس، ۲۰۰۸)
به طور کلی می توان گفت که مهمترین مشخصه این عامل، ناسازگاری و هیجانات منفی است. افرادی که در این عامل نمره بالایی کسب میکنند، در برابر محیط سازگاری کمتری از خود نشان داده و اغلب عواطف منفی از خود بروز میدهند. افرادی که در این عامل نمره پایینی کسب میکنند، راحتتر با محیط سازگار میشوند و هیجانات و عواطف مناسبی از خود نشان می دهند .صفات تشکیل دهنده این عامل عبارتند از: اضطراب ، افسردگی ، پرخاشگری ، کجروی ، رفتارهای تکانشی، آسیب پذیری در برابر فشارهای روانی و جسمانی.
برون گرایی (E) :
برون گرایی به صورت یک تمایل کلی به ابراز وجود، پویا بودن و انجام اعمال اجتماعی تعریف میشود. این افراد هیجان پذیر، تحریک پذیر و خوش مشرب هستند. (نریمانی و همکاران، ۱۳۹۲). این بعد به راحت بودن فرد در روابط دلالت دارد. افراد برون گرا اجتماعی، خوش مشرب و قاطع اند. افراد درون گرا خوددار، ترسو، کم حرف، کم رو و محتاط اند. (قلی پور، ۱۳۹۰)
برون گرایی، شامل اجتماعی بودن و صفاتی مثل سرزندگی، شادابی، جرأت ورزی، نیاز به فعالیت، هیجان و تحرک است(حق‌شناس، ۲۰۰۸).
مهمترین ویژگی این عامل ارتباط است. افرادی که در این عامل نمرات بالایی کسب میکنند اغلب اجتماعی، فعال، پرحرف و هیجان خواه هستند . این افراد از مهارت های اجتماعی قابل قبولی برخوردارند و دائماً در جنب و جوشند . افرادی که در این بعد از شخصیت نمرات پایینی میگیرند، اغلب کم حرف، کم تحرک، گوشه گیر و دور از هیجانات هستند .از جمله صفاتی که میتوان برای عامل برونگرایی قائل شد عبارتند از: خونگرمی ، فعال بودن ، هیجان خواهی، قاطعیت، بشّاش و سرزنده بودن(تیگسن و همکاران^[۳۶]، ۲۰۱۳).

.۵۴۸^**

.۴۹۰^**

.۵۴۸^**

sig

۰۰۰

۰۰۰

۰۰۰

۰۰۰

۰۰۰

با توجه به جدول فوق، رابطه بین متغیر عدم پاسخگویی مؤثر به نیازهای اقتصادی با طرد از شبکه ­های حمایتی (۴۸۴/۰)، طرد از ارتباط اجتماعی(۴۳۴/۰)، طرد از مشارکت اجتماعی(۴۸۰/۰) و شرمساری اجتماعی(۳۸۲/۰)، با ۹۹ درصد اطمینان معنادار بوده است همچنین این رابطه مستقیم و قابلیت تعمیم به کل نمونه را دارد. بدان معنا که با افزایش عدم پاسخگویی مؤثر به نیازهای اقتصادی، طرد اجتماعی نیز در همه ابعاد افزایش می­یابد. همان طور که مشاهده می­ شود عدم پاسخگویی مؤثر به نیازهای اقتصادی بیشترین میزان همبستگی را با طرد از شبکه ­های حمایتی داشته است.
همچنین با توجه به جدول فوق می­توان نتیجه گرفت بین متغیر عدم پاسخگویی مؤثر به نیازهای اجتماعی و طرد از شبکه ­های حمایتی (۴۴۲/۰)، طرد از ارتباط اجتماعی(۴۰۱/۰)، طرد از مشارکت اجتماعی(۴۷۰/۰) و شرمساری اجتماعی(۴۱۰/۰)، با ۹۹ درصد اطمینان رابطه مستقیم و معناداری وجود دارد. همان طور که مشاهده می­ شود عدم پاسخگویی مؤثر به نیازهای اجتماعی بیشترین میزان همبستگی را با طرد از مشارکت اجتماعی داشته است. بدین معنا هر چه این گروه از زنان از نیازهای اجتماعی بیشتری محروم شود میزان طرد اجتماعی و از همه مهم­تر طرد از مشارکت اجتماعی در بین آن­ها به نسبت قوی افزایش می­بابد.
رابطه بین متغیر عدم پاسخگویی مؤثر به نیازهای فرهنگی نیز با طرد از شبکه ­های حمایتی (۴۲۲/۰)، طرد از ارتباط اجتماعی(۳۶۲/۰)، طرد از مشارکت اجتماعی(۴۵۱/۰) و شرمساری اجتماعی(۴۲۳/۰)، با ۹۹ درصد اطمینان مستقیم و معناداری وجود بوده است. به این شکل هر محرومیت از نیازهای فرهنگی بیشتر باشد میزان مطرودیت در زنان سرپرست خانوار هم افزایش می­یابد. همان طور که مشاهده می­ شود عدم پاسخگویی مؤثر به نیازهای فرهنگی بیشترین میزان همبستگی را با طرد از مشارکت اجتماعی داشته است. بدین معنا هر چه از لحاظ فرهنگی نیاز اساسی این قشر از زنان برآورده نشود، بیشتر از مشارکت اجتماعی مطرود می­شوند.
با توجه به جدول فوق رابطه مستقیم و قوی بین عدم پاسخگویی مؤثر به نیازهای سیاسی نیز با طرد از شبکه ­های حمایتی (۵۲۴/۰)، طرد از ارتباط اجتماعی(۵۰۱/۰)، طرد از مشارکت اجتماعی(۴۸۲/۰) و شرمساری اجتماعی(۴۶۲/۰) وجود دارد که همه روابط با ۹۹ درصد اطمینان معنادار و قابلیت تعمیم به جمعیت نمونه را دارد. به شکلی که هر چه میزان عدم پاسخگویی مؤثر به نیازهای سیاسی بیشتر می­ شود میزان مطرودیت و در رأس آن طرد از شبکه ­های حمایتی در بین زنان سرپرست خانوار افزایش می­یابد. همان­طور که مشاهده می­ شود بیشترین رابطه را عدم پاسخگویی مؤثر به نیازهای سیاسی با طرد از شبکه ­های حمایتی داشته است.
در نهایت بین شاخص کل عدم پاسخگویی مؤثر به نیازها و طرد اجتماعی با ۹۹ درصد اطمینان معادل( ۵۴۸/۰) رابطه مستقیم و نسبتاً قوی وجود دارد. به این معنا هر چه زنان سرپرست خانوار از نیازهای اساسی زندگی خود در تمام ابعاد آن ( اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی ) محروم باشند میزان طرد اجتماعی در تمام ابعاد آن ( طرد از شبکه ­های حمایتی، طرد از ارتباط اجتماعی، طرد از مشارکت اجتماعی و شرمساری اجتماعی ) در آن­ها به طور زیادی افزایش خواهد یافت.
۴-۲-۲-۳. عدم پاسخگویی مؤثر به نیازها، احساس شادمانی را کاهش می­دهد.
جدول شماره(۴-۱۶۷): نتایج آزمون همبستگی پیرسون بین متغیرهای عدم پاسخگویی مؤثر به نیازها و احساس شادمانی

احساس شادمانی

عدم پاسخگویی مؤثر به نیازها

همبستگی پیرسیون

-.۵۲۰^**

سطح معناداری

.۰۰۰

تعداد

۱۸۰

جدول فوق نتایج آزمون ضریب همبستگی پیرسون بین متغیرهای عدم پاسخگویی مؤثر به نیازها و احساس شادمانی را به نمایش گذاشته است همان طور که مشاهده می­ شود رابطه بین عدم پاسخگویی مؤثر به نیازها و احساس شادمانی معنی­دار است و رابطه بین این دو متغیر در سطح اعتماد ۹۹ درصد و سطح معناداریsig= 0/000 برابر است با۵۲۰/۰ ـ . بنابراین رابطه بین متغیرهای عدم پاسخگویی مؤثر به نیازها و احساس شادمانی معکوس و بیش از متوسط است.

(( اینجا فقط تکه ای از متن درج شده است. برای خرید متن کامل فایل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. ))

۴-۲-۲-۳-۱. همبستگی بین ابعاد متغیرهای عدم پاسخگویی مؤثر به نیازها و احساس شادمانی
جدول ذیل نتایج آزمون همبستگی پیرسون بین ابعاد متغیرهای عدم پاسخگویی مؤثر به نیازها و احساس شادمانی را به نمایش گذاشته است. همان­طور که مشاهده می­ شود در بین همه ابعاد این متغیرها در سطح اعتماد ۹۹ و سطح معناداری ۰۰۰= sig ، رابطه معکوس و معناداری وجود دارد.

هنر صخره ای پیش از تاریخ بزرگترین پیکره شواهدی است که ما در ریشه های هنری، شناختی و فرهنگی انسانها در دست داریم. ده میلیون نگاره یا نقش مایه هنر صخره ای تاکنون کشف شده اند. این مجموعه عظیم، موثق ترین مدرکی است که ما از چگونگی تکامل انسان ها و تکامل بعد ساختارهای پیچیده اجتماعی آنها در دست داریم. (بدناریک، ۱۳۷۷: ۴-۱۰)
مطالعات نسبتاً پیوسته ای در سال های اخیر در مناطق مختلف دنیا صورت گرفته که موجب بدست آمدن این گونه داده در آسیای مرکزی، از مغولستان، قرقیزستان، افغانستان، پاکستان و سیبری شده است.(تصاویر۲-۱، ۲-۲)
از دیگر کشورهایی که دارای سنگ نگاره هستند می توان به مناطق مختلف کشور هند اشاره کرد. (Agrawal,1982:79-86) (تصویر۲-۳)
تصویر_۲-۳٫ سنگ نگاره های هند الف)صحنه شکار و رقص؟ ب)گونه های مختلف تصویر زن (agrawal,1982: 79_86)
همچنین باید به کشور های ترکیه، آذربایجان و ارمنستان اشاره کرد. برخی از نقوش سنگ نگاره های این سه کشور اخیر قابل مقایسه با نمونه های بدست آمده از شمال غرب ایران است.(رفیع فر، ۱۳۸۴: ۱۳۸)
از دیگر مناطق مهم برای درک و تفسیر این گونه هنر بدوی مناطق مختلف اروپا است که اولین مطالعات نیز از آنجا شروع شده است (Nash&Chippindale , 2002 )، قاره آفریقا (Francis,2005 ;Hoerle ,2005)، قاره آمریکا و استرالیا نیز جایگاه ویژه ای در این تحقیقات دارند. (تصاویر ۲-۴، ۲-۵)

( اینجا فقط تکه ای از متن فایل پایان نامه درج شده است. برای خرید متن کامل پایان نامه با فرمت ورد می توانید به سایت feko.ir مراجعه نمایید و کلمه کلیدی مورد نظرتان را جستجو نمایید. )

اولین نمونه های هنر صخره ای از دوره پارینه سنگی (paleolithic) بدست آمده است. در استرالیا بعضی از این نمونه ها بیش از ۶۰۰۰۰ سال یعنی به اندازه قدمت سکونت انسان در این قاره، عمر دارند. در این دوران هنر صخره ای در اروپا و سایر نقاط دنیا نیز پدید می آید . نمایش پیکر در محیط به صورت شکل های طبیعی تعدیل یافته برای نخستین بار در فلسطین پدیدار (بین ۲۵۰ تا ۳۰۰ هزار سال قبل) شده است و سپس سیبری و اروپای مرکزی مشاهده می شود(۳۰ تا ۲۵ هزار سال قبل). و کمی دیرتر در اروپای غربی به چشم می خورد تا حدود ۳۰ هزار سال پیش، هنر صخره ای شامل آثار پیچیده انگشت بر سطوح نرم غار در استرالیا و اروپا و خطوط محیطی دست انسان در فرانسه می باشد. به تدریج تصویرهای دو بعدی از آسیا پدیدار شده کهنترین نمونه آن در فرانسه است و حدود ۳۲ هزار سال قبل قدمت دارد. تا حدود۲۰هزار سال قبل که در مقیاس تاریخ بشر نسبتاً اخیر به حساب می آید، فرهنگ ها به طور قابل توجهی شروع به تغییر کردند و در اروپای غربی، مردمان پالئولیتیک نسبت های پیچیده ای در هنر تصویرهای حجمی برای استفاده زینتی یا آئینی ابداع کردند. تا حدود ۱۵ هزار سال پیش این سنت شاهکار های شکوهمندی را در غار های آلتامیرا (اسپانیا) و لاسکو (فرانسه) آفریده بود. این زمان خلق ظریف ترین هنر غاری چند رنگی است که توسط دست های توانای هنرمندان استاد نقاشی شده یا شکل گرفته است. از انتهای عصر یخبندان به بعد، یعنی حدود ۱۰ هزار سال قبل، هنر صخره ای در خارج از غار پدیدار می شود و ما بیشتر سنگ نگاره های کنده شده را مشاهده می کنیم. (بدناریک، ۱۳۷۷: ۱۰۴) (تصاویر ۲-۶،۲-۷)
تصویر_۲-۷ . الف)نقش گاو ب) نقش اسب معروف به اسب چینی ، غار لاسکو، حدود ۱۵۰۰۰ تا ۱۰۰۰۰ ق.م. دوردونی فرانسه.(گاردنر،۱۳۷۹: ۳۲_۳۵)
در کشور ایران نیز استفاده از سطح صخره ها برای حک کردن اندیشه ها، عقاید، رسوم مختلف زیستی و… دارای پیشینه قابل توجهی است و نمونه های بسیاری از جایجای ایران شناسایی شده است .
استفاده از سطح سنگ ها و صخره ها به عنوان بستری مناسب برای ثبت هنرها، اندیشه ها و باورها، پس از دوران پارینه سنگی تا دوره های نوسنگی، عصر برنز و حتی سده های اخیر ادامه داشت، ولی از دوره برنز و تاریخی است که ایجاد گونه ای دیگر از نقوش صخره ای یعنی نقش برجسته بوجود می آیند. متناسب با مطالعات صورت گرفته در ایران ؛ در دهه های پایانی هزاره سوم ق.م آنوبانی نی، پادشاه لولومی در مقابل ایزد بانوی «ایشتار» در سر پل ذهاب، چهار نقش برجسته به جای نهاد که اکنون نمونه های دیرینه این هنر صخره ای در ایران به شمار می رود. ایلامیان نیز تعدادی نقش برجسته از خود بر جای نهاده اند که مهمترین آنها در مناطق بختیاری در جنوب غرب ایران پراکنده شده است. در کنار گور دخمه ای منسوب به دوره ماد و هخامنشی نیز تعدادی نقش برجسته بدست آمده است که تداوم این سنت هنری را نشان می دهد به نحوی که در دوره هخامنشی به عنوان عنصری از معماری نیز بکار می رود. در دوره اشکانی نقش برجسته های متعددی شناسایی شده است که بیشترین این نمونه ها در جنوب غرب ایران و در محدوده ایلام قدیم و کنار نقوش برجسته ایلامی ایجاد شده اند. نقوش برجسته دوره ساسانی نیز مهمترین منابع مطالعاتی این دوره محسوب می شوند، بیشترین این نقوش برجسته در استان فارس قرار دارند. در نقوش برجسته دوره ساسانی دقت زیادی برای اجرای جزئیات شده است و می توان از روی نشانه های موجود در صحنه را شناسایی کرد. لازم به ذکر است نقوش برجسته عظیم یک حالت حکومتی و اشرافی از هنر صخره ای است و هدف و پشتوانه ایجاد آنها با سنگ نگاره های بدوی بسیار متفاوت است. باید دقت کرد که شیوه ایجاد سنگ نگاره های بدوی از پارینه سنگی تا دوره معاصر با پشتوانه فرهنگی و مادی جوامعی ایجاد می شوند که نوعی زندگی ابتدایی و بدون اشرافیتی دارند که نقش برجسته های دوره تاریخی را حمایت می کند. به همین دلیل جلوه ای عمومی و ساده دارند که از عهده هر شخصی ممکن است بر آید که آنها را ایجاد کرده باشد. با توجه به همین نکات است که مردم شناسان فارغ از قدمت نقوش به آنها و مفاهیم پنهان در پس آنها می اندیشند.
۲-۲ پیشینه پژوهش در سنگ نگاره های غاری و صخره ای در جهان
عمر انسان ما قبل تاریخ دراز و تأمل در کارهای هنری او بسی کوتاه است لذا گام زدن در این راه زیبا و در عین حال پر لغزش است. غالبا پیدایش هنر آدمی را در اواخر دوره پارینه سنگی در ۲۰۰۰۰ سال پیش دانسته اند. این عدد با اطمینان حتی در نام کتابی در باب تاریخ نقاشی نیز وارد شده است.(Kahanc,1984 )
اگر چه صاحبنظران خود اعتراف می کنند چگونه می توان ناگهان با چنین هنر پیشرفته ای روبه رو شد اما مقدماتی طولانی برای آن فرض نکرد. در واقع مشخص نمودن زمان رسم تصاویر فقط تاریخ عمل انجام شده انسان را بر روی صخره ها نشان می دهد و حال به خوبی می دانیم که مقدماتی طی شده تا بشر توانسته آنچه را که امروز بر روی صخره ها مشاهده می کنیم حک کند، این مقدمات شاید عمری هزار ساله داشته باشد.
«در طول تاریخ دوره پارینه سنگی یعنی حدود ۲۰۰۰۰ سال پیش است که با نخستین آثار هنری انسان ابتدایی روبه رو می شویم، شگفت اینجاست که آثار فوق در همان حال که هستند ظرافت و استحکامی دارند که از مرحله تازه کاری ناشیانه بس به دور هستند، اگر نتوانیم باور کنیم که هنر فوق از ابتدا در یک جهش ناگهانی به وجود آمده باشد … باید بپذیرم که پیش آن زمانی طی هزاران سال هنر در حال پیشرفتی تدریجی بوده که ما را از آن کمترین خبری نیست.»(ه.و. جنسن، ۱۳۶۸: ۱۱)
آنچه مسلم است تاریخی را که جنسن برای نقوش غارها در نظر داشت حدود ۲۰۰۰۰ سال پیش می دانست در حالی که امروزه با نظریاتی رو به رومی شویم که قدمت آثاری را تا ۴۰۰۰۰ سال و یا شاید بیشتر به عقب می برد. جنسن در این آثار به تکامل فنی و ساختار تصاویر در طول زمان های قبل از پیدایش آثار معتقد است. به عبارت دیگر همان طور که از اقوام ابتدایی ابزاری یافت شده که مراحل مختلف را طی نموده تا تکامل یافته، هنر نیز از این نظر مستثنا نبوده است، و در طول دوره خود متحول شده است.
بی شک در آینده، تاریخ هنرورزی آدمی به عقب برده خواهد شد، همچنانکه باستانشناسان عمر آدمی را بر روی این کره خاکی با یافتن هر استخوان و اثر تازه ای به عقب برده اند.
«در این صد ساله اخیر می توان گفت که باستان شناسی هر سال بیست هزار سال ردپای انسان را در دهلیز زمان عقب تر یافته است … حال آنکه یک قرن پیش به زحمت دوران ما قبل تاریخ را به صد هزار سال می رسانیدند.» (روح الامینی، ۱۳۶۸: ۵۳)
در مورد هنر نیز دیر یا زود این اتفاق خواهد افتاد و طلیعه این روند از هم اکنون قابل مشاهده است . امروز باستان شناسان عمر برخی از آثار هنری را ۴۰ تا۵۰ هزار سال تخمین می زنند.
«بعضی باستان شناسان براین باور پای می فشارند که نقاشی های دست انسان و کروکدیل و کانگورو در اندازه طبیعی که در استرالیا یافت شده است حدود ۵۰۰۰۰ سال پیش انجام گرفته است، حتی اگر هنر استرالیایی به قدمتی نباشد که تورن می اندیشد اما شواهد نیرومندی وجود دارد که حداقل دو تا از حجاریهای یافت شده در تپه های «بیم بوری» (Bim bowire) دست کم ۴۰۰۰۰ سال قدمت دارند.» (Lemonick,1995:p.39.& Stubbs,1974)
از آنجائیکه مطالعه در این بخش از تاریخ هنر، امروزه جایگاه ویژه ای یافته است. با پیدایش تکنولوژی و به کار گیری دیگر علوم مربوطه مطمئناً تاریخی که تورن می اندیشید نیز عقب تر خواهد رفت همانگونه که ما قبل از تورن، در کتاب خلاصه تاریخ هنر دیدیم که جنسن قدیمی ترین نقوش را به ۲۰۰۰۰ سال پیش نسبت می دهد ولی امروزه به این تاریخ نمی شود استناد کرد.
به هر حال قدمت هنر انسان پارینه سنگی هر چه باشد. کشف و کاربرد روی این هنر امری جدید است. امروز شهرت غار نگاری اروپا به حدی است که وجود نقاشی ها و حکاکی های پیش از تاریخ سایر مناطق جهان را تحت الشعاع قرار می دهد. اما پیش از کشف این غار نگاری ها، حکاکی ها و نقاشی های بسیاری در آفریقا کشف و به مجامع اروپایی گزارش شده است. اصولاً نگاه به تاریخ هنر امری جدید و نو است چرا که اولین بار تاریخ هنر توسط افرادی همچون ولفلین و وینکلمان یکی دو قرن پیش به صورت امروزی تهیه و ارائه گردید. مورخ و باستان شناس امروزی نیز به تازگی سعی بر کشف و پژوهش در مورد هنر پیش تاریخی نموده و از آنجائیکه اطلاعات ما در مورد هنر اقوام اولیه محدود است تاریخ هنر نیز صفحات کوتاهی را به این بخش اختصاص داده است.
نو بودن مسئله مورد نظر امروزه باعث گشته که بسیاری از باستانشناسان در این راه گام زده و پژوهشهایی تازه خود را انعکاس دهند. شاید یکی از دلایلی که باعث شده که تاریخ کمتر به این بخش از تاریخ هنر یعنی دوره پارینه سنگی بپردازد محدود بودن آثار در این دوره می باشد. امید است با کشف و بررسی دقیق پرده از ابهامات برداشته شود.
۲-۳ پژوهش در سطح غار های آفریقا و استرالیا
برای نمونه چند مورد از غارهای استرالیا و آفریقا که نقوشی را در درون خود جای داده اند معرفی می نمائیم.
«از سال ۱۷۲۱ م اسقف موزامبیک به آکادمی سلطنتی تاریخی در لیسبون پرتقال وجود نقوش روی صخره ها را در این ناحیه، اطلاع داد و از سال ۱۷۷۶ با نخستین نسخه برداری هایی که یوهانس شوماخر در شمال کاپ انجام داد، اسرار و رازهایی در این مورد بر ملا شد.» (ماکه، ۱۳۶۹: ۴۶)
از آن زمان تا کنون «هزاران نقش بر روی صخره های واقع در بخش جنوبی آفریقا که در جنوب استوا، از مدار هشتم تا کاپ امتداد می یابد، کشف شده اند. از اینگونه نقش ها و حکاکی ها به ویژه در جمهوری آفریقای جنوبی به وفور وجود دارد که بر روی دامنه های سلسله جبالی در «اکنزبرگ» پیدا شده اند.»(ماکه، همان،۴۰ ) و (نک به: Stricdter,1984) (تصاویر ۲-۸ ، ۲-۹ ،۲ -۱۰،۲-۱۱)
­­
همچنین در استرالیا با نقوشی مواجه می شویم که در دوران معاصر حدسها و چون و چراها را برای محققین و پژوهشگران در این بخش از علم به دنبال خود دارد.
«حکاکی و نقاشی بر روی سنگ در قاره استرالیا نیز به وفور یافت می شود. بیشتر آنها در منطقه ای بومرنگ شکل به طول ۲۴۰۰ کیلومتر و کشورهای سواحل شرقی قرار دارند. «دارل لویس» (Dalew lewis ).«از دانشگاه ملی استرالیا تخمین می زند که حد اقل ۱۰۰۰۰ نقطه سنگ نگاری تنها در فلات «آرنهم لند» (Arenhem land) در منطقه شمالی وجود دارد.» (Lemonick, P.39) (تصاویر۲-۱۲،۲-۱۳، ۲-۱۴)
۲-۴ پژوهش در سطح غارهای اروپا
بیشترین کشفیات و مطالعات درباره هنر پارینه سنگی در اروپا به انجام رسیده است. اولین کشف در این مورد مربوط به سال ۱۸۳۴ است که «برویه» (Brovllet) در غار «شافو» (chaffaud) در حومه شهر وین، تکه استخوانی یافت که به آن شکل دو آهو نقش شده بود .( گوران، ۹)
کشف نقوش غار های اروپا و پژوهش در آن مربوط به دو قرن اخیر می باشد، چنانکه کشف اولیه نقاشی های غار نیز به سال ۱۸۷۹ مربوط می شود. در این سال «حوالی سانتاندر در اسپانیای شمالی، یکی از اهالی محلی به کمک دخترش، نقاشی های غار آلتامیرا را کشف کردند. هر چند که باستانشناسان نسبت به اعتبار آنها شدیدا تردید داشتند. در کنگره باستانشناسی پیش از تاریخ که در سال ۱۸۸۰ در لیبسون تشکیل شده بود، نقاشی های آلتامیرا رسما بدلی اعلام شد. تنها پس از کشفیات بعدی و کشف غار «فون-دو-گوم»
(تصویر۲-۱۵) به وسیله «آبه بروی» شکاکان سرانجام اصیل بودن نقاشی های غار آلتامیرا را باور کردند.(هلن گاردنر، ۱۳۶۵: ۳۰) (تصاویر۲-۱۶، ۲-۱۷، ۲-۱۸)
و در مورد غار لاسکو بدین صورت بود که در سال ۱۹۴۰ غار لاسکو توسط کودکی که دنبال سگ گم شده اش می گشت، کشف شد. با این کشف و عکس برداری از آن چنانکه لوروا گوران ذکر کرده، هنر مردمان ماقبل تاریخ در سلک علوم رسمی در آمد.( گوران، همان: ۱۲)(تصاویر ۲-۱۹،۲-۲۰، ۲-۲۱، ۲-۲۲،۲-۲۳، ۲-۲۴، ۲-۲۵)
«راندل وایت» (Randall whaite) انسان شناس دانشگاه نیویورک خاطر نشان ساخته است که بیش از ۲۰۰ غار مربوط به دوران نوسنگی تنها در جنوب غربی اروپا پیدا شده اند که مملو از غارنگاری ها، کنده کاری ها، تزئینات با نقوش برجسته و تندیس ها هستند. از کشف لاسکو در۱۹۴۰ تاکنون باستانشناسان فرانسه به طور متوسط سالانه یک غار کشف نموده اند. ( Haghes, 1995. P.34)
این عمل نه تنها در اروپا بلکه در کشور ما ایران نیز تحقیقاتی توسط علاقه مندان به این رشته انجام می گیرد.
آخرین کشف شگفت انگیز در اروپا مربوط به کمتر از ده سال پیش در حوالی «آوینیون»فرانسه می باشد که توسط «جین ماری شووه» به عمل آمده و به نام وی غار شووه «chauvet» نام گذاری شده است. (همان) (تصاویر۲-۲۶، ۲-۲۷)
۲-۵ پیشینه سنگ نگاره های مناطق مختلف آسیای میانه (مرکزی)
تنها با مشاهده نتایج مطالعات هنر صخره ای آسیا در سال های اخیر به جرأت می توان گفت یکی از بزرگترین و بهترین نمونه های هنر صخره ای دنیا در آسیای میانه واقع شده است. سنگ نگاره های آسیای میانه با تنوع مثال زدنی از بسیاری از مناطق آن به دست آمده اند و از نظر کیفیت بسیاری از آنها با روش های هنرمندانه ای ترسیم شده اند. مناطق شمال مغولستان یکی از محل های مذکور است که نقوش بسیار متنوعی از قبیل انسان در حالات مختلف، صحنه های شکار، گله های بزرگ حیوانی، نقوش ارابه، و… را به تصویر کشیده اند. ترکیب نقوش جلوه های مختلفی از زندگی و تفکرات انسان را نشان می دهد و نقوش حک شده بر یک تخته سنگ مانند یک نقاشی منسجمی است که اجزای مختلف آن در کنار هم قرار داده شده اند. در منطقه مذکور، نقش گوزن در صحنه های متعددی تکرار می شود و در برخی از صحنه ها با بزرگتر کشیدن آن در مرکز، بر اهمیت حیوان تأکید شده است.(Jacobson-Tepferetal-2006).(تصاویر۲-۲۸، ۲- ۲۹)
از دیگر مناطق آسیای مرکزی، قزاقستان است که نمونه هایی از کنده کاری روی سنگ، در محل هایی واقع در مناطق جنوبی و شرقی آن شناسایی شده است . این نقوش از مناطقی کوهستانی مانند بلندی های کولژاباسی «Kuldzhabasy» ، سلسله جبال چوایلی «Chu-ili» و شمال دریاچه بالخاش «Balkhash» شناسایی شده اند و شامل بزهای عجیب دارای دو سر به همراه سگ، نقوش انسان و نقش گاوهایی با شاخ هایی بلند می باشد ک در دوره نوسنگی در منطقه می زیستند.(فرامکین، ۱۳۷۲: ۴۱-۴۴)
در جنوب قزاقستان و منطقه تاشی «Kalbak tashi » (حد فاصل بین مرز شمال چین و مغولستان) نیز سنگ نگاره های بسیاری بر روی تخته سنگ ها حک شده است. این مجموعه اخیرا دارای مشابهت موضوعی و شکلی بسیاری با سنگ نگاره های مغولستان است.( kubarev and yacobson ,1996) (تصاویر۲-۳۰، ۲- ۳۱)
روسیه و مناطق مختلف جنوب سیبری نیز منبع اطلاعات عظیمی در مورد هنر صخره ای آسیا به شمار می روند .(Jakovetal.1999,Blednova et at.1995)
انسان سوارکار و در حال شکار، گله های گوزن در ترکیبات و انواع مختلف و گروه های انسانی از جمله صحنه های این مجموعه ها می باشند. با نگاه کلی به طرح ها و تصاویر ارائه شده از منطقه مذکور تاثیر پذیری سنگ نگاره ها از منابع طبیعی مشخص می شود. برای نمونه بز کوهی که در مناطق جنوبی تر آسیای میانه و ایران بیشترین نقش مایه را به خود اختصاص داده بود، در منطقه سیبری جای خودش را به گوزن می دهد و به نظر می رسد ارتباط مستقیمی میان آنچه انسان می بیند و ترسیم می کند وجود دارد.(تصاویر۲-۳۲، ۲-۳۳)
تصویر_۲- ۳۳٫ نقش حیوانات مختلف سرزمین های شمالی درمیان سنگ نگاره های آسیای مرکزی – الف)Blednova et al,1995: fig 39 ب) Jakov et al ,1999: fig 18
علاوه بر مناطق مذکور در آسیای میانه نیز سنگ نگاره هایی بدست آمده است که البته تعداد آنها زیاد =قابل توجه نمی باشد. در افغانستان سنگ نگاره هایی از منطقه سمنگان و در محلی به نام«هزار سم» بدست آمده است. ادیتاکاستالدی که در آنها بررسی و مطالعه کرده است قدمت آنها را از ۵۰۰۰ قبل از میلاد تا ۱۸۰۰ میلادی بر آورد می کند. سنگ نگاره های مذکور نقوش سبک و انتزاعی را نشان می دهدکه مشابه انسان می باشند.(ادیتا کاستادی، ۱۳۴۵: ۶۲۰). (تصویر۲-۳۴)